Ks. Zdzisław Struzik, Wychowanie do wartości. Szkoła podstawowa, poziom 1, Instytut Papieża Jana Pawła II, Warszawa 2020

Podręcznik do pobrania w formacie pdf zarówno w całości (przez kliknięcie w obraz okładki), jak i w postaci plików z poszczególnymi wartościami (przez kliknięcie w numery wartości).

Poziom 1 - Strony tytułowe

Wychowanie do wartości. Podręcznik dla liceum i technikum. Poziom 1

Poziom 1 - Spis treści

Wychowanie do wartości. Podręcznik dla liceum i technikum. Poziom 1

Poziom 1 - Wykaz skrótów

Wychowanie do wartości. Podręcznik dla liceum i technikum. Poziom 1

Wstęp do programu wychowawczego dla liceów i techników

Wychowanie do wartości. Podręcznik dla liceum i technikum. Poziom 1

Muzyka jako wartość osobista i społeczna

Muzyka wpływa na psychikę człowieka: pobudza wyobraźnię, rozwija inteligencję, ale też łagodzi obyczaje. Dzięki muzyce tworzą się również więzi między ludźmi, powstają grupy rówieśnicze skupiające się wokół preferowanych stylów muzycznych.

Męstwo i odwaga w codzienności

Męstwo (andreia) dotyczy całego człowieka, wyraża jego naturę; to siła umysłu, aby stawić czoła niebezpieczeństwu lub trudnościom. Odwaga z kolei to cecha, która pozwala zmierzyć się z realnym niebezpieczeństwem czy zagrożeniem fizycznym. Główna różnica między męstwem a odwagą polega na tym, że męstwo odnosi się do jakości mentalnej, ogólnej postawy człowieka, podczas gdy odwaga oznacza, iż istnieje prawdziwe niebezpieczeństwo, dotyczy konkretnych działań.

Młodzieńczy zapał i determinacja

Zapał i determinacja to stan psychiczny osoby, która pragnie robić coś lub uczestniczyć w czymś i robi to żarliwością i oddaniem, bez względu na cenę. Te cechy charakteryzują młodych ludzi. W historii nie brak przykładów młodych, którzy, niejednokrotnie narażając swoje życie, zmieniali bieg historii lub przynajmniej panujące zasady.

Dialog międzypokoleniowy

Relacje międzypokoleniowe stanowią fundament funkcjonowania każdego społeczeństwa. Jedną z form tych relacji jest dialog między pokoleniami, który stanowi poważne wyzwanie we współczesnej rzeczywistości. Dialog tworzy pomost w komunikacji między osobami z różnych pokoleń, w ten sposób przeciwdziała się marginalizacji i wykluczeniu pewnych grup społecznych, a w sposób szczególny seniorów..

Sztuka przemawiania i skuteczna komunikacja

Według Arystotelesa retoryka to narzędzie służące skutecznej komunikacji między ludźmi. Pomaga również w poznaniu natury człowieka i otaczającego świata. Sztuka przemawiania wymaga od mówiącego znajomości zasad logicznego myślenia, sposobów wpływania na słuchaczy oraz umiejętności wyciągania wniosków. Aby skutecznie przekonać słuchaczy do swoich racji trzeba umiejętnie dobierać argumenty, które są wynikiem obserwacji  rzeczywistości i znajomości ludzkich uczuć. Filozof uważał, że trzeba być uczciwym mówcą, to znaczy trzeba mówić tak, by słuchający odbierali mówcę jako osobę uczciwą.

Wiara w życiu i postawie moralnej człowieka

Wiara należy do fundamentalnych wartości w życiu człowieka. Przez wiarę dokonuje się wewnętrzna przemiana człowieka, wpływa na całokształt jego moralnych postaw i zachowań. Prawdziwej wiary nie da się w żaden sposób odizolować od moralnych czynów człowieka, jego postaw, zachowań, a także akceptowanej przez niego hierarchii wartości moralnych i wizji siebie samego jako człowieka.

Wartość cierpienia w życiu człowieka

Cierpienie odgrywa ogromną rolę w ludzkim życiu. Uczy szacunku do życia. Dzięki niemu doceniamy szczęście, które nas spotyka i stajemy się wrażliwsi na losy innych ludzi. Cierpienie uszlachetnia, potrafi umocnić w wierze.

Sens życia i umierania

Sens życia i umierania to jedno z najważniejszych zagadnień w życiu człowieka. Poczucie sensu motywuje człowieka do działania i pozwala mu się rozwijać. Młodzież bardzo często utożsamia sens życia z osiąganiem życiowych sukcesów. Tego wewnętrznego pytania o sens życia i śmierci nie mogą jednak zagłuszyć doraźne osiągnięcia, ponieważ życie ma sens pomimo wszystko, stanowi podstawę ludzkiej egzystencji.

Szczęście wartością w życiu człowieka

W dzisiejszych świecie bardzo dużo mówi się o tym jak osiągnąć szczęście w życiu. Młodzi ludzie szukają recepty na szczęście na portalach społecznościowych, jeszcze inni korzystają z coachingu czy warsztatów. Prawdziwe szczęście natomiast wypływa z radości, z wysiłku podejmowanego w oparciu o nadzieję, z poświęcania energii na osiągnięcie jakiegoś szczytnego celu. Szczęście jest naturalnym dążeniem każdego człowieka; jego dobrem.

Troska o ochronę środowiska naturalnego

Dbanie o środowisko naturalne bezpośrednio wpływa na jakość życia człowieka. Przyjęte systemy wartości oraz przyjmowane normy prowadzą do kształtowania się indywidualnej wiedzy na temat otaczającego nas świata przyrody, ale także stosunku do niej. Dlatego tak ogromną rolę odgrywa poszerzanie wiedzy ekologicznej młodzieży na każdym etapie edukacji. Tym bardziej, że współczesny człowiek nastawiony jest na realizację własnych interesów i racjonalnie kalkuluje korzyści i straty podejmowanych działań. Mimo wzrostu świadomości ekologicznej, poziom aprobaty degradacji środowiska nieznacznie maleje.

Sympatia i stan zakochania

Uczucia zakochania, przyjaźni czy sympatii bywają gwałtowne. Szybko się pojawiają i czasem gwałtownie się kończą. Emocje towarzyszące zakochaniu są wynikiem doznania, ale mogą prowadzić do decyzji, bo zakochanie jest pierwszym etapem rodzącego się uczucia miłości. Młodzież, która wchodzi w związki uczuciowe powoli dojrzewa do miłości oraz do założenia w przyszłości własnej rodziny i opuszczenia domu rodzinnego.

Wartość prawdy historycznej

Poszukiwanie prawdziwej wiedzy o przeszłości własnego kraju, dociekanie jej w każdym pokoleniu stanowi inspirację i bodziec do działania oraz warunek postępu i rozwoju cywilizacji. Przeszłość pozwala głębiej zrozumieć konkretne społeczeństwo i zmiany jakie w nim zaszły na przestrzeni wieków.

Nowe technologie i nowoczesne formy przekazu

Nowe technologie umożliwiają lepsze zrozumienie procesów zachodzących w człowieku, zmieniają go i jego środowisko, a także przyczyniają się do podwyższenia jakości życia. Nowoczesne formy przekazu mogą być pomocne w docieraniu do innych ludzi. Pozwalają na dzielenie się swoimi emocjami i przemyśleniami z wieloma osobami naraz.

Wartość patriotyzmu

Patriotyzm to przywiązanie do ojczyzny i solidaryzowanie się z narodem. Naród zamieszkuje pewne terytorium, a jego członkowie mówią wspólnym językiem i mają wspólne obyczaje. Miłość do ojczyzny wyrażana jest na co dzień, w zaangażowaniu się w działalność lokalnych grup, dbaniu o czystość własnego osiedla, klatki czy opłacaniu rachunków.

Pozytywne nastawienie do siebie i świata

Dążenie do bycia perfekcyjnym stało się obsesją wielu ludzi. Efektem tego jest utrata zdrowego podejścia do życia i traktowanie siebie zbyt poważnie, co z kolei prowadzi do kumulowania negatywnych emocji oraz stresu. Obniża się pewność siebie. Pozytywne nastawienie do siebie i świata to umiejętność pozwalająca na podejście do własnego „ja” i innych z dystansem i humorem.

Wartość moralnego życia

Życie człowieka ma wartość najważniejszą i niepowtarzalną, dlatego należy się człowiekowi szacunek, uznanie, troska i bezpieczeństwo. Człowieczeństwo, które odróżnia człowieka od innych stworzeń nobilituje go i zobowiązuje do uznania wartości duchowych i materialnych. Wartości duchowe realizowane są przez: sprawiedliwość, wolność, miłość, prawdę i pokój, a także solidarność.

Wartość ludzkiego sumienia

Sumienie ludzkie można odnieść do moralnej wrażliwości, która pozwala odróżniać dobro od zła, a tym samym może wpływać na zachowanie człowieka. Sumienie można porównać do wewnętrznego głosu, który mówi człowiekowi jak myśleć, jak oceniać i jak działać.

Hierarchia wartości

Rozpoznając różne wartości, należy doprowadzić do ich uszeregowania, aby w życiu moralnym panowała hierarchia wartości, porządek moralny. Możemy mówić o kategoriach wartości, moralnych i materialnych. W godności człowieka dominować powinny wartości moralne – duchowe.

Ochrona przyrody ożywionej

Ochrona przyrody ożywionej, a także nieożywionej staje się zadaniem i obowiązkiem każdej społeczności ludzkiej i każdego człowieka. Ziemia i Wszechświat są darem Boga dla człowieka, jego miejscem do życia. Jest to dar dla wszystkich pokoleń ludzkich, przeszłych, obecnych i przyszłych.

Godność ojcostwa

Doświadczenie wartości i godności ojcostwa jest jednym z najwcześniejszych doświadczeń dziecka. W miarę upływu lat, począwszy od okresu szkolnego, doświadcza ono ze strony ojca nie tylko jego funkcji opiekuńczej, ale także jego wsparcia moralnego oraz autorytetu i wzoru. Jest to bardzo ważny aspekt rozwoju dziecka, odmienny od doświadczeń związanych z matką. Te dwie role nie są wymienne. Dlatego tak ważne w wychowaniu dziecka jest dojrzałe ojcostwo, będące rzeczywistym autorytetem i oparciem dla rozwijającej się osobowości dziecka.

Godność macierzyństwa

Relacja dziecka z matką jest relacją najwcześniejszą i pozostaje bardzo silna emocjonalnie do końca życia. To matka jest najważniejszą i pierwszą osobą w życiu dziecka. Troska i poczucie bezpieczeństwa doświadczane we wczesnym etapie życia przez dziecko jest doświadczeniem, które daje poczucie bezpieczeństwa w późniejszym życiu człowieka. Styl więzi, jaką tworzymy z matką we wczesnym dzieciństwie, wpływa na nasze późniejsze związki i przyjaźnie. Chłodna emocjonalnie, niedostępna i zbyt wymagająca matka jest powodem wielu zaburzeń psychicznych w wieku dorosłym. Osobom tak wychowanym sprawia dużą trudność zaufanie czy bliskość z innymi. Natomiast osobom, które tworzyły bezpieczną więź z matką, łatwiej przychodzi nawiązywanie satysfakcjonujących relacji w przyszłości.

Godność braterstwa

W pierwszym etapie edukacji wczesnoszkolnej dziecko, nawiązując nowe kontakty społeczne w klasie, jednocześnie uczy się tworzenia i podtrzymywania nowych relacji w grupie. Tworzy się wspólnota i braterstwo – dzieci mają wspólne cele i zainteresowania, łączy je wzajemna przyjaźń i bliskość. Na tych wartościach owo braterstwo się buduje i wzmacnia. We wspólnocie klasowej, a także szkolnej jest wiele okazji do wspólnego, braterskiego działania (np. charytatywnego).

Znaczenie i godność rodziny wielopokoleniowej

Rodzina wielopokoleniowa daje wszystkim jej członkom poczucie bezpieczeństwa i zakorzenienia. Zarówno rodzice, jak i dziadkowie, a nawet pradziadkowie stają się częścią życia dziecka. Ich wartość w życiu najmłodszych jest nieoceniona. Dziadkowie często uczestniczą w procesie wychowawczym oraz opiece nad dzieckiem. Stają się dla niego, obok rodziców, autorytetami. Często najstarsi członkowie rodziny mają więcej czasu i uwagi dla dzieci niż rodzice, których pochłaniają rozmaite obowiązki dnia codziennego. Doświadczenie, wiedza i przeżycia ludzi starszych są cennym źródłem wiedzy dla młodego pokolenia. Warto, by dzieci miały jak najczęstszy i dobry kontakt ze wszystkimi członkami rodziny.

Wartość i znaczenie dzieciństwa

W świetle nauk psychologicznych, dzieciństwo jest bardzo ważnym okresem w życiu człowieka. To właśnie doświadczenia dzieciństwa kształtują później człowieka właściwie na całe jego życie. Każdy z okresów rozwoju dziecka – od prenatalnego aż po późny wiek szkolny – ma swoje znaczenie i wartość. Każdy z nich posiada swój sens i buduje przyszłą dojrzałość człowieka. Jest to czas zabawy i beztroski, ale też czas wytężonej pracy, poznawania świata, nabywania nowych umiejętności oraz intensywnego rozwoju psycho-fizycznego. Bardzo ważne w tym okresie są obecność i wparcie ze strony dorosłych, tak aby właściwie ukształtować człowieka dorosłego.

Wartość i znaczenie wieku dorastania

Dziecko w wieku 6-7 lat dorasta, identyfikuje się również z rodzicem tej samej płci. Mama jest wzorem do naśladowania dla dziewczynki, tata – dla chłopca. Wzorzec, który obserwuje w domu (ale również w szkole) staje się wzorcem, który będzie mu bliski przez całe życie. Dlatego bardzo istotna jest obecność obojga rodziców, ich bliskość i otwartość wobec dziecka.

Nauka, jej znaczenie w życiu indywidualnym i społecznym

W wieku 6-7 lat dziecko rozpoczyna swoją przygodę z nauką. Jest to bardzo ważny etap w jego życiu. Od tego momentu dziecko, jeszcze z pomocą rodziców, zaczyna być odpowiedzialne za swoją edukację, rozwój intelektualny oraz rozwijanie własnych talentów. Nauka jest również istotnym elementem w życiu społecznym dziecka, ma ona znaczenie dla jego uspołecznienia, kształtuje osobowość i umiejętność współpracy w grupie rówieśniczej. Nauka pomaga dziecku w zrozumieniu otaczającego je świata jak również siebie samego.

Wartość i odpowiedzialność wieku dorosłego

Dzieci w wieku wczesnoszkolnym nabywają nowe umiejętności, między innymi uczą się odpowiedzialności za swoje czyny lub ich brak. Z każdym rokiem zakres odpowiedzialności powinien się poszerzać, tak, aby zakończenie edukacji szkolnej pokrywało się nie tylko z kompetencjami edukacyjnymi, ale również z dojrzałością osobową (psychiczną, społeczną, moralną, religijną etc.)

Ludzie starsi w moim życiu – ich godność i wpływ na moje życie

Ludzie starsi są częścią życia dziecka od wczesnego dzieciństwa. Są to najczęściej babcia i dziadek, ale także sąsiedzi i znajomi w podeszłym wieku. Ich wartość w życiu dziecka jest nieoceniona. Dziadkowie często uczestniczą w procesie wychowawczym oraz opiece nad dzieckiem. Stają się dla niego, obok rodziców, autorytetami. Często to dziadkowie mają więcej czasu i uwagi dla dzieci niż rodzice, których pochłaniają rozmaite obowiązki dnia codziennego. Doświadczenie, wiedza i przeżycia ludzi starszych są cennym źródłem wiedzy dla młodego pokolenia. Warto, by dzieci miały jak najczęstszy i dobry kontakt z dziadkami i ludźmi starszymi.

Wartość, piękno i dobro przyrody nieożywionej

Już na początkowym etapie edukacji szkolnej dziecko uczy się szacunku do przyrody ożywionej i nieożywionej. Jest to bardzo ważny aspekt rozwoju dziecka, które należy uwrażliwiać na otaczający je świat oraz na to, jak ważna jest ochrona środowiska naturalnego. Istnieje ścisły związek człowieka z przyrodą – niszczenie przyrody nie pozostaje bez wpływu na człowieka i w poważnym stopniu zakłóca ludzki dobrostan.

Wartość, piękno i bogactwo przyrody ożywionej: roślin i zwierząt

Od pierwszych lat edukacji szkolnej dziecko uczy się odpowiedzialności za środowisko przyrodnicze, szacunku do przyrody ożywionej i nieożywionej. Wie, że nasze życie jest związane z przyrodą, że jesteśmy jej częścią. Wyrządzanie szkód środowisku naturalnemu może obrócić się przeciwko człowiekowi. Dlatego należy chronić środowisko, mieć kontakt z przyrodą, znać własne naturalne otoczenie i pamiętać, że jest ono wartością wspólną.

Bibliografia

Wychowanie do wartości. Szkoła podstawowa. Poziom 1

Liceum i technikumPoziom 1